Waarom kan Mycobacterium abscessus (MABS) zich beter verstoppen bij mensen met CF?

Een infectie met Mycobacterium abscessus (MABS) komt voor bij een relatief kleine groep mensen met taaislijmziekte (cystic fibrosis, CF), maar is lastig te behandelen. Deze bacterie is van nature ongevoelig voor veel antibiotica. Australische onderzoekers onderzochten hoe afweercellen van mensen met CF reageren op deze bacterie. Wat blijkt? Verschillende afweermechanismen werken minder goed, waardoor MABS beter kan overleven en vermenigvuldigen in deze afweercellen.

Waarom is dit onderzoek belangrijk?

Macrofagen zijn belangrijke afweercellen. Zij herkennen bacteriën, nemen ze op en maken ze onschadelijk. Als deze cellen minder goed werken, overleven bacteriën makkelijker in het lichaam. MABS is een bijzondere bacterie: hij leeft juist graag in macrofagen. Daarom is het belangrijk te begrijpen waarom deze afweercellen de bacterie bij mensen met CF minder goed opruimen. Meer kennis hierover kan helpen bij het ontwikkelen van nieuwe behandelingen.

Hoe is het onderzocht?

De onderzoekers verzamelden bloed van 35 mensen met CF en van gezonde vrijwilligers via de bloedbank. Uit dit bloed kweekten ze macrofagen en stelden ze deze bloot aan MABS. Daarna onderzochten de wetenschappers stap voor stap hoe deze afweercellen reageerden op de bacterie.

Ze keken onder andere naar:

• hoe goed macrofagen de bacterie herkennen;
• hoeveel bacteriën ze opnemen;
• of de bacterie zich in de cel kon vermenigvuldigen.

Ook onderzochten ze het effect van de CFTR-modulator elexacaftor/tezacaftor/ivacaftor (Kaftrio).

Wat waren de bevindingen?

De onderzoekers vonden verschillende afwijkingen in macrofagen van mensen met CF. Deze afweercellen hadden minder receptoren op hun oppervlak waarmee ze MABS herkennen. Daardoor namen ze de bacterie minder goed op. Ook werkte de afweer binnen de cel minder goed. De omgeving waarin de bacterie terecht kwam, werd minder zuur waardoor de bacterie minder goed werd bestreden. Daarnaast maakten de CF-macrofagen minder stofjes aan die normaal helpen bij het doden van bacteriën. Verder was de hoeveelheid zink in de macrofagen lager. Afweercellen gebruiken zink om bacteriën te beschadigen. Verschillende eiwitten die betrokken zijn bij dit afweermechanisme werden na infectie minder goed geactiveerd.

Het gevolg was dat MABS beter kon overleven en vermenigvuldigen in macrofagen van mensen met CF. Na zes dagen vonden de onderzoekers een flinke toename aan bacteriën dan in macrofagen van gezonde deelnemers. De onderzoekers zagen dat elexacaftor/tezacaftor/ivacaftor enkele functies van de macrofagen deels verbeterde. Sommige afweermechanismen werkten daardoor weer beter dan vóór de behandeling. In deze laboratoriumstudie leidde dit echter nog niet tot een duidelijke afname van de groei van MABS.

Wat betekent dit en hoe nu verder?

Deze studie laat zien dat verschillende afweermechanismen in macrofagen bijdragen aan de bestrijding van MABS. Bij mensen met CF werken meerdere van deze mechanismen minder goed, waardoor de bacterie makkelijker kan overleven. De onderzoekers zagen ook dat behandeling met elexacaftor/tezacaftor/ivacaftor enkele afweerfuncties deels verbeterde. Dit leidde in deze laboratoriumstudie nog niet tot betere bestrijding van MABS, maar de resultaten laten zien welke processen belangrijk zijn voor de afweer tegen deze bacterie. Juist dat maakt dit onderzoek belangrijk.

Waardevolle inzichten voor nieuwe behandelingen
Door beter te begrijpen hoe MABS zich in afweercellen kan overleven, kunnen onderzoekers gerichter zoeken naar nieuwe behandelingen. Denk bijvoorbeeld aan therapieën die de natuurlijke afweer van macrofagen versterken of die bestaande behandelingen aanvullen.

MABS-infecties komen relatief weinig voor. Het is daarom belangrijk te benadrukken dat deze resultaten niet gelden voor de meeste mensen met CF. Wel leveren ze nieuwe kennis op die kan helpen om de zorg te verbeteren voor mensen die wél met deze infectie te maken krijgen.

Wil je meer weten?

Lees hier de volledige Engelse, wetenschappelijke samenvatting. 

In Nederland wordt ook onderzoek gedaan naar de behandeling van niet tuberculeuze mycobacteriën (NTM), waaronder MABS. De onderzoekers vertelden hierover tijdens ons webinar van 17 juni 2026, kijk het webinar hier terug.