Minder Kaftrio, dezelfde werking?
Voor veel mensen met taaislijmziekte (cystic fibrosis, CF) heeft elexacaftor/tezacaftor/ivacaftor (Kaftrio)* veel veranderd. Toch krijgt een deel van de mensen met CF last van bijwerkingen. Artsen kiezen dan soms voor een lagere dosis, maar het is niet altijd duidelijk wat de beste aanpak is. Nederlandse onderzoekers zochten daarom uit of sommige mensen mogelijk minder Kaftrio kunnen gebruiken zonder veel van het effect te verliezen. Hun resultaten suggereren dat dit voor een deel van de mensen met CF mogelijk is.
*De volledige naam van het medicijn in dit artikel is elexacaftor/tezacaftor/ivacaftor (Kaftrio). Voor de leesbaarheid gebruiken we in de kop en de rest van het artikel alleen de merknaam.
Waarom is dit onderzoek belangrijk?
Kaftrio werkt voor veel mensen met CF zeer goed, maar kan ook bijwerkingen geven. Denk aan klachten zoals hoofdpijn, slaapproblemen, stemmingsveranderingen of maag- en darmklachten. Wanneer deze klachten optreden, verlagen artsen soms de dosis. Dat gebeurt nu meestal op basis van ervaring, omdat er weinig wetenschappelijke gegevens beschikbaar zijn over welke lagere doseringen voldoende effectief blijven. Tegelijkertijd weten onderzoekers dat de hoeveelheid Kaftrio in het bloed sterk verschilt tussen mensen. Sommigen hebben veel meer van het medicijn in hun bloed dan anderen, terwijl zij dezelfde hoeveelheid innemen.
Heeft iedereen wel dezelfde hoeveelheid medicijn nodig?
Voor mensen met CF is deze vraag belangrijk, omdat een lagere dosis mogelijk bijwerkingen vermindert zonder dat het medicijn veel minder goed werkt. Tot nu toe was niet bekend welke dosisverlaging het meest geschikt zou zijn.
Hoe is het onderzocht?
Onderzoekers van onder andere het HagaZiekenhuis (Den Haag) en het UMC Utrecht gebruikten gegevens van 885 volwassenen met CF uit de Nederlandse CF Registratie. Hun gegevens werden gebruikt om modellen te bouwen. In deze studie kreeg niemand daadwerkelijk een lagere dosis van het medicijn. De onderzoekers gebruikten computermodellen die voorspellen hoe Kaftrio zich door het lichaam beweegt en hoeveel effect verschillende doseringen waarschijnlijk hebben. Vervolgens rekenden zij vijf mogelijke schema’s voor een lagere dosis door.
De onderzoekers richtten zich vooral op mensen met relatief hoge hoeveelheden elexacaftor in hun bloed. Ze keken in hun simulatie naar de gegevens van 25% van de mensen met de hoogste voorspelde hoeveelheid medicijn in het bloed. Juist bij deze groep verwachten onderzoekers dat het verlagen van de dosis het meest kansrijk is. Dit onderzoek werd mede mogelijk gemaakt door financiering van de NCFS en de Corno Fonds Onderzoek Subsidie. Daarnaast maakten de onderzoekers gebruik van gegevens uit de Nederlandse CF Registratie.
Wat waren de bevindingen?
De onderzoekers ontdekten dat een lagere dosis Kaftrio bij mensen met veel medicijn in hun bloed mogelijk slechts een beperkte invloed heeft op de verwachte werking van de behandeling. Van de onderzochte schema’s leek een dosering met één ochtendtablet Kaftrio (in plaats van de gebruikelijke twee) en een lagere avonddosis ivacaftor het meest kansrijk. Volgens het model bleef de voorspelde werking van de medicijnen daarbij vrijwel gelijk.
Kaftrio bestaat uit drie werkzame stoffen. De onderzoekers zagen per stof het volgende:
- Voor elexacaftor daalde de voorspelde werking slechts licht, van 93,7% naar 92,7%.
- Voor tezacaftor daalde de voorspelde werking van 89,9% naar 88,7%.
- Voor ivacaftor bleef de voorspelde werking vrijwel onveranderd, van 96,2% naar 95,6%.
Deze verschillen waren volgens het model klein. Dat betekent dat een lagere dosis bij sommige mensen mogelijk nog steeds voldoende effect heeft. De onderzoekers benadrukken wel dat dit voorspellingen zijn op basis van computermodellen en niet op basis van metingen bij mensen die daadwerkelijk een lagere dosis gebruikten.
Wat betekent dit en hoe nu verder?
Voor mensen met CF die last hebben van bijwerkingen van Kaftrio zijn deze resultaten belangrijk. Het onderzoek suggereert dat sommige mensen met relatief veel medicijn in hun bloed mogelijk minder medicatie nodig hebben dan de standaarddosering. Als dat klopt, zou een lagere dosis kunnen helpen om bijwerkingen te verminderen, terwijl het positieve effect van de behandeling grotendeels behouden blijft. Dit past binnen de bredere ontwikkeling naar een meer persoonlijke behandeling, waarbij niet iedereen automatisch dezelfde dosis krijgt.
Tegelijkertijd is voorzichtigheid belangrijk. Dit onderzoek werd uitgevoerd met computermodellen en niet bij mensen die daadwerkelijk een lagere dosis Kaftrio gebruikten. Daardoor weten we nog niet zeker of de voorspellingen ook in de dagelijkse praktijk uitkomen. Zo keken de onderzoekers niet naar wat er gebeurt met longfunctie, kwaliteit van leven, klachten of bijwerkingen na een dosisverlaging. Ook gebruikten ze alleen gegevens van volwassenen. Vervolgonderzoek waarin mensen met CF daadwerkelijk een lagere dosis gebruiken, is daarom nodig voordat artsen en behandelcentra hieruit behandeladviezen kunnen afleiden. Dit onderzoek levert nieuwe kennis op en helpt om dat vervolgonderzoek beter op te zetten.
Wil je meer weten?
Wil je meer weten over dit onderzoek? Lees dan het volledige artikel. Op de website van de NCFS vind je daarnaast meer informatie over CFTR-modulatoren, de Nederlandse CF Registratie en lopend onderzoek naar betere en persoonlijkere behandelingen voor mensen met CF.
Onderzoek
Altijd op de hoogte zijn van nieuws over onderzoek, medicijnen, acties en evenementen? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief
Inschrijven »Steun mensen met taaislijmziekte
CF is nog altijd een ziekte die niet te genezen is. Om dit te veranderen, is nog veel onderzoek nodig. Wij zetten ons in voor een langer en beter leven met CF. Geef jij ook om taaislijmziekte?
Doneren »