Eerste resultaten klinische studie met mogelijk nieuwe CFTR‑modulatoren

Onderzoekers binnen een groot Europees samenwerkingsverband onderzochten of laboratoriumtests met minidarmpjes overeenkomen met uitkomsten van een klinische studie bij mensen met taaislijmziekte (cystic fibrosis, CF). De resultaten laten zien dat deze laboratoriumtests kunnen helpen bij het selecteren en verder ontwikkelen van nieuwe behandelingen, met name voor mensen met zeldzame CFTR‑varianten. Het effect van de nieuwe CFTR-modulatoren liep sterk uit één.

Waarom is dit onderzoek belangrijk?

Voor mensen met CF zijn de afgelopen jaren verschillende CFTR‑modulatoren ontwikkeld. Toch is er nog altijd geen passende behandeling beschikbaar voor een aantal mensen met taaislijmziekte, vooral diegenen met zeldzame CFTR‑varianten.

Het Europese HIT‑CF‑onderzoeksprogramma bestaat uit twee delen: 1) het onderzoeken of testen met minidarmpjes kunnen voorspellen welke behandeling aanslaat en 2) het testen van mogelijk nieuwe CFTR-modulatoren.

Gebruik van minidarmpjes

In dit onderzoek maakten onderzoekers gebruik van organoïden, ook wel minidarmpjes genoemd. Die worden gemaakt uit darmcellen van mensen met CF. Met behulp van de FIS‑test (forskoline‑geïnduceerde zwelling) wordt gemeten of en in welke mate het CFTR‑eiwit functioneert.

De test werd uitgevoerd bij minidarmpjes van meer dan 500 mensen met CF uit zestien Europese landen. Veel deelnemers hadden zeldzame CFTR‑varianten. Op deze manier werd in het laboratorium alvast gemeten hoe het CFTR‑eiwit reageerde op een combinatie van CFTR‑modulatoren die nog in ontwikkeling zijn.

Klinische studie

Na het onderzoek in het laboratorium volgde een klinische studie. De 41 deelnemers en het onderzoeksteam wisten niet wie wanneer de CFTR-modulatoren kreeg of placebo (neppillen zonder werking).

In de studie werd gekeken naar:

longfunctie (FEV1),
zweetchloridewaarden,
en klachten die deelnemers zelf rapporteerden.

De uitkomsten verschilden sterk per deelnemer. Het verschil in longfunctie voor en na behandeling zat tussen de –12% en +22%. Dit betekent dat bij sommige mensen de longfunctie verbeterde, bij andere mensen veranderde er weinig tot niets. Bij sommige mensen was de longfunctie aan het einde van de studie zelfs lager dan aan het begin.

Meer resultaten van de klinische studie worden later naar buiten gebracht.

Overeenkomst tussen laboratorium en mens

Een belangrijk inzicht uit dit onderzoek is dat de resultaten van de test in minidarmpjes goed overeenkomen met de uitkomsten van de metingen bij mensen met CF. Wanneer in het laboratorium verbetering van de CFTR‑functie werd gezien, kwam dit vaak overeen met veranderingen die later bij dezelfde deelnemer in de klinische studie werden gemeten.

Deze resultaten ondersteunen de resultaten uit eerdere onderzoeken dat minidarmpjes kunnen helpen bij:

het selecteren van deelnemers voor klinisch onderzoek;
het beter begrijpen waarom bepaalde behandelingen bij de ene persoon wel effect hebben en bij de ander niet.

Betekenis voor toekomstig onderzoek

De resultaten helpen bij het verbeteren van gepersonaliseerde behandelingen bij mensen CF. Vooral voor mensen met zeldzame CFTR‑varianten kan deze aanpak belangrijk zijn, omdat zij vaak niet mogen meedoen met geneesmiddelenstudies. De gebruikte CFTR‑modulatorcombinatie is nog in de ontwikkelfase. Meer studies bij mensen met CF zijn nodig om meer te leren over hoe goed het middel werkt en hoe veilig het is.

Dank aan deelnemers

Het onderzoek werd uitgevoerd door een Europees consortium van ziekenhuizen, onderzoeksinstellingen en patiëntenorganisaties, waaronder ook de NCFS. De onderzoekers benadrukken het belang van de inzet van mensen met CF die aan dit onderzoek deelnamen. Hun bijdrage is essentieel voor het verbeteren van kennis en behandeling van taaislijmziekte.

Wil je meer weten?

Lees hier het Engelse persbericht.