AIR max: 3D AIRway organoïden om de efficacy van CFTR-gentherapie te bepalen en te MAXimaliseren”

Herstel van het CFTR-gen pakt de oorzaak van CF bij de bron aan. In dit project gebruiken we organoïden om te bestuderen: 1. in hoeveel cellen CFTR gerepareerd moet worden om gezond te worden en 2. in hoeverre andere medicijnen het effect van gentherapie kunnen versterken. 

Waarom is dit onderzoek belangrijk? 

CF wordt veroorzaakt door een defect in het CFTR-gen. Het herstellen van het CFTR-gen met gentherapie, kan de onderliggende oorzaak van de ziekte aanpakken. Hierbij wordt nieuw gezond CFTR-gen in de cellen gebracht van het lichaam. Maar het is uitdagend om het CFTR-gen daar goed af te leveren. Het is onbekend of de efficiëntie hoog genoeg is om klachten van CF te verbeteren. 

Wat is het doel van dit onderzoek? 

Het doel is het ontwikkelen van een organoïdemodel waarmee we de ontwikkeling van gentherapie versnellen en antwoorden vinden op basisvragen, zoals:  

• Welk aandeel cellen met gezonde CFTR is nodig om het gebrek aan CFTR-functie in naburige cellen te compenseren voor functioneel vloeistoftransport? 

• Is dit aandeel afhankelijk van het type van de CFTR-variant? 

• Is er minder gentherapie nodig als CFTR-modulatoren ook al iets verbeteren? 

Hoe wordt dit onderzocht? 

Recent onderzoek laat zien dat het mogelijk is om cellen van de luchtwegen te kweken als 3-dimensionale orgaanachtige structuren die we organoïden noemen. Organoïden van de luchtwegen zijn een krachtig model voor de ontwikkeling van gentherapieën voor taaislijmziekte die zijn gericht op het herstellen van de CFTR-functie in de longen. Met organoïden kunnen we op een makkelijke manier en op grote schaal de CFTR-functie te bepalen. 

Wat zijn de verwachte resultaten? 

In dit onderzoek gebruiken we organoïden van de luchtweg om de volgende doelstellingen te bereiken:  

1. Het bepalen van het minimale aantal cellen met gezond CFTR dat nodig is om gunstige effecten te hebben voor verschillende klassen CFTR-mutaties. 
2. Het bepalen of CFTR-modulatoren de werking van genetische therapieën versterken om de CFTR-functie te herstellen. 

Dit onderzoek geeft inzicht in hoeveel cellen herstel van CFTR-functie nodig is voor gentherapieën om succesvol te zijn. Ook of medicatie de kans op therapeutisch succes kan vergroten. 

Zodra de resultaten beschikbaar zijn vind je deze in het rechter kader onder ‘publicaties’. 

Wat is de verwachte impact voor mensen met CF? 

Gentherapie biedt uitzicht voor alle mensen met CF, vooral voor hen voor wie huidige medicijnen geen oplossing bieden. Eerdere studies lieten zien dat je niet alle cellen hoeft te repareren voor het herstel van weefselfunctie, maar de percentages lopen uiteen tussen studies. Ook is de relatie met CFTR-functie op celniveau nog onduidelijk. En het is onbekend of CFTR-modulatoren dit effect versterken. In ons onderzoek brengen we in kaart wat de minimale efficiëntie is waaraan gentherapieën voor CF moeten voldoen. En welke rol andere medicijnen daarin spelen. De resultaten uit dit onderzoek zullen eerst relevant zijn voor mensen met ernstige, onbehandelbare vormen van CF. We verwachten dat dit onderzoek op de lange termijn relevant kan zijn voor alle mensen met CF.